Je kent de eikenprocessierups vooral als een plaag voor mensen: brandharen, jeuk, en waarschuwingsborden bij het park. Wat minder bekend is: dit jaar wordt in Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel een hoge plaagdruk verwacht, en katten lopen daarbij net zo goed risico als wij. Je kat hoeft de rups niet eens aan te raken om last te krijgen.
Hoe je kat in aanraking komt met brandharen
De duizenden microscopisch kleine brandharen op de rups laten los bij de minste verstoring, en ze zweven gewoon mee op de wind. Een kat die buiten onder een eikenboom slaapt, door het gras rolt of een nest besnuffelt, kan zonder direct contact al haren binnenkrijgen op de vacht, in de ogen of in de bek. Vooral juni tot en met september is het risico het grootst, precies de maanden waarin katten het meest buiten zijn.
Buitenkatten lopen logischerwijs het meeste risico, maar ook een kat die alleen op het balkon of terras komt, kan haren binnenkrijgen als er een eik in de buurt staat. Wil je weten of je kat baat heeft bij meer uitdaging binnenshuis, dan lees je ook ons artikel over de binnenkat en zijn jagersinstinct.
Symptomen die je niet mag negeren
De brandharen bevatten een eiwit dat een heftige ontstekingsreactie veroorzaakt. Let op deze signalen:
- Heftig wrijven met de poot over de snuit, of schuren met het lichaam over de grond
- Overmatig kwijlen, likken of krabben rond de bek
- Rode, ontstoken of dichtgeknepen ogen
- Zwelling van tong, keel of mondslijmvlies, met ademhalings- of slikproblemen als gevolg
- Lusteloosheid, verhoging, of in ernstige gevallen tekenen van shock
Een zwelling in de keel is het meest verraderlijke symptoom, want die kan binnen een paar uur verergeren. Twijfel je, bel dan altijd de dierenarts in plaats van af te wachten.
Wat je meteen moet doen bij verdenking
Zag je je kat rondom een eik met processierupsen, of vertoont ze bovenstaande klachten? Spoel de vacht dan voorzichtig af met lauw water, ook rond ogen, neus en bek als dat lukt zonder dat je kat in paniek raakt. Doe dit buiten of in de badkamer, nooit met de blote hand, en gooi de handdoek die je gebruikt daarna weg of was hem apart op minimaal 60 graden. Wrijven of krabben maakt het juist erger, omdat de haartjes daardoor dieper in de huid of slijmvliezen dringen.
Bij ademhalingsproblemen, een opgezette keel of aanhoudend kwijlen ga je direct naar de dierenarts, ook buiten kantooruren. Net als bij de risico's rond vogelgriep bij katten geldt hier: hoe sneller je handelt, hoe kleiner de kans op complicaties.
Zo herken je een nest of aangetast gebied op tijd
De rupsen leven in groepen en bouwen grijswitte, sponsachtige nesten tegen de stam of in de kroon van eiken. Gemeenten plaatsen vaak waarschuwingsborden bij bekende brandhaarden, maar niet elke eik in je tuin of straat wordt gemeld of bestreden. Check bij twijfel de actuele informatie van het RIVM over de eikenprocessierups, en houd je kat weg bij bomen met rupsen of kale plekken in het blad, een teken dat er gevreten is.
Heb je zelf een eik in de tuin? Laat de boom dan proactief controleren voordat de rupsen zich verspreiden, en overweeg in risicogebieden om je kat tijdens piekweken wat vaker binnen te houden, ook als ze normaal vrij naar buiten mag.
Ook honden en hondenbezitters lopen risico
De aandacht gaat vaak naar honden, en dat is niet zonder reden: zij snuffelen actief aan bomen en gras en lopen daardoor eerder tegen een nest aan. Voor katten geldt hetzelfde mechanisme, alleen minder zichtbaar, omdat ze zelf bepalen waar ze rondlopen en jij dat niet altijd ziet gebeuren. Heb je zowel een hond als een kat, houd dan bij een wandeling ook in de gaten of je hond haren op de vacht meeneemt naar binnen. Die kunnen bij thuiskomst alsnog overspringen op je kat via de bank of het tapijt.
Was daarom bij twijfel niet alleen de kat, maar ook de vacht van je hond af na een wandeling langs eiken met bekende nesten, en stofzuig de plekken waar beide dieren vaak liggen. Het klinkt overdreven, maar de brandharen blijven maandenlang actief, ook nadat de rups zelf allang verpopt is.
Wat dit betekent voor de rest van de zomer
De combinatie van een hoge plaagdruk in het noorden en oosten van het land en een lange, warme zomer betekent dat de rupsen langer actief blijven dan in een gemiddeld jaar. Voor kattenbezitters in die regio's is het geen overbodige luxe om de komende weken net wat alerter te zijn op wat je kat buiten tegenkomt. Een paar minuten extra aandacht bij thuiskomst, even de vacht controleren en checken of je kat normaal ademt, kan een spoedbezoek aan de dierenarts voorkomen.